Panorama Mesdag: een rond uitzicht op Scheveningen uit 1881
Bij Panorama Mesdag in Den Haag kijk je naar het Scheveningen van de late negentiende eeuw. De Noordzee, het strand, de duinen en het vissersdorp vormen samen een geschilderd uitzicht vanaf het Seinpostduin. Het bijzondere zit in de vorm: dit zeegezicht loopt helemaal om je heen, in een cirkel van 360 graden.
Het werk heet het Panorama van Scheveningen. Je ziet dus geen verzameling losse taferelen, maar één doorlopend landschap. Daarin is het vissersbestaan terug te vinden.
Van vissersboten tot de torens van Den Haag
Het museum noemt in zijn beschrijving van het doek bomschuiten op het strand. Volgens het bijschrift zijn tussen de schepen vissers aan het werk. Daarmee is het strand meer dan een strook tussen dorp en zee; het is ook een plek waar het dagelijkse werk van het vissersdorp zichtbaar wordt.
Verder weg verschijnt Den Haag. Het museum beschrijft een fragment met de haringkade, rechts daarvan het dorp Scheveningen en in de verte de Haagse kerktorens. Ze verbinden het strandgezicht met Den Haag in de verte.
Een rond uitzicht vanaf het Seinpostduin
Het geschilderde standpunt ligt op het Seinpostduin, destijds het hoogste duin van Scheveningen. Vanuit dat hoge gezichtspunt komen zee, strand, dorp en achterland in één vergezicht samen. Als kijker neem je als het ware de positie in van iemand die daar op het duin staat.
De ronde vorm bepaalt hoe je het werk bekijkt. Bij een gewoon schilderij ligt het hele beeld vóór je; hier loopt de voorstelling rondom door. Door je om te draaien, komt telkens een ander deel van hetzelfde landschap in beeld. De Mesdag Collectie beschrijft die werking als midden in het schilderij staan, met uitzicht in alle richtingen.
Je kunt daardoor de kleine taferelen op het strand afwisselen met het grotere landschap. De vissers en schepen vertellen over het gebruik van de kust, terwijl de torens en het dorp houvast bieden in het uitgestrekte uitzicht.
Een gezamenlijk werk uit 1881
Hendrik Willem Mesdag kreeg in 1880 de opdracht voor het panorama van een Belgische panoramamaatschappij. Het werk opende op 1 augustus 1881. Behalve Mesdag werkten Sientje Mesdag-van Houten, George Hendrik Breitner, Théophile de Bock en Bernard Blommers eraan mee.
Mesdag maakte vooraf verschillende studies. Eén daarvan is te zien in De Mesdag Collectie. Eind 1886 kocht hij het panorama zelf en besloot hij het gebouw als museum in te richten. Het doek is nog altijd op zijn oorspronkelijke locatie aan de Zeestraat te zien; volgens het museum is het het oudste panorama ter wereld waarvoor dat geldt.
Illustratie gemaakt met AI
